Radio Maryja Radio Maryja Nasz Dziennik Wyższa Szkoła Kultury Społecznej i Medialnej TV Trwam Fundacja Nasza Przyszłość
www.radiomaryja.pl > artykuły
Niezwykła encyklopedia
Nasz Dziennik, 2011-01-21

Ponad 3 tys. nazwisk i miejscowości można znaleźć w książce Marka Paula "Ratowanie Żydów przez polskie duchowieństwo katolickie w czasie wojny. Świadectwa ocalonych". Jest to jedna z najbardziej kompletnych prac o roli duchowieństwa katolickiego w pomocy Żydom podczas okupacji niemieckiej.

Publikacja opiera się na świadectwach ocalonych Żydów oraz na dokumentach archiwalnych i źródłach opublikowanych m.in. w językach: hebrajskim, jidisz, polskim i angielskim. Mark Paul opisuje m.in. udzielenie pomocy Żydom przez obecnego ks. bp. Albina Małysiaka, siostry franciszkanki, które ocaliły 500 dzieci żydowskich w różnych klasztorach, przypomina postać ks. Marcelego Godlewskiego, proboszcza kościoła Wszystkich Świętych położonego w granicach getta warszawskiego, oraz ks. bp. Karola Niemiry, rezydującego w swej dawnej parafii św. Augustyna, a także zastępy księży i sióstr zakonnych - sprawiedliwych wśród narodów świata. Przywołuje historię duchownych zamordowanych przez Niemców za pomoc Żydom. Książka zawiera także listę zgromadzeń zakonnych i domów, gdzie ratowano Żydów.
Paul przytacza również tragiczną statystykę strat polskiego duchowieństwa w okresie niemieckiej i sowieckiej okupacji. Do obozów koncentracyjnych niemieccy naziści zesłali 3647 księży, 389 kleryków, 341 braci zakonnych, 1117 sióstr zakonnych. Z tego grona w obozach zamordowano 1996 księży, 113 kleryków i 238 sióstr zakonnych. Wielu duchownych zabito poza obozami koncentracyjnymi.
W 1939 r. w Polsce posługę pełniło ponad 10 tys. księży diecezjalnych. Podczas wojny niemieccy naziści zamordowali 2647 kapłanów diecezjalnych. Kościół w Polsce stracił wielu duchownych, ale proporcje w różnych diecezjach były różne: w diecezji włocławskiej zamordowano 220 księży, czyli 49,2 proc. całego tamtejszego duchowieństwa. Najmniej kapłanów zabito w diecezji łódzkiej - 132, czyli 36,8 proc., i w diecezji poznańskiej - 212, czyli 31,1 procent. Dane te oznaczają, że co trzeci kapłan, a w niektórych diecezjach co drugi, został zamordowany. Ponadto ponad 240 księży i ok. 30 kleryków zostało zamordowanych przez Sowietów w Polsce Wschodniej (wrzesień 1939 - czerwiec 1941). Trzynastu biskupów zostało umieszczonych w niemieckich obozach koncentracyjnych albo zmuszonych do opuszczenia swych diecezji. Z ich grona zginęli: ks. bp Leon Wetmański, sufragan płocki (10 maja 1941 - Działdowo), ks. abp Antoni Nowowiejski, ordynariusz płocki (20 czerwca 1941 - Działdowo), ks. bp Michał Kozal, sufragan włocławski (26 stycznia 1943 - Dachau), ks. bp Władysław Goral, sufragan lubelski (1945 - bunkier w Berlinie).
Mimo okrutnych represji wymierzonych w Kościół katolicki biskupi i administratorzy apostolscy starali się pomagać zarówno Polakom, jak i Żydom. Paul przypomina m.in. heroizm ks. bp. Jana Kantego Lorka z Sandomierza, który ukrywał Żydów w wieży katedry i w seminarium, czy ks. bp. Teodora Kubinę z Częstochowy, który polecił księżom wydawać Żydom fałszywe metryki chrztu. Administrator apostolski diecezji lubelskiej ks. Zygmunt Surdacki za pomoc Żydom został wywieziony do Auschwitz i zamordowany 30 kwietnia 1941 roku. Jego los podzielił wikariusz generalny diecezji pińskiej (poprzedniczki diecezji drohiczyńskiej) ks. Witold Iwicki, zabity za pomoc ludności żydowskiej 22 stycznia 1943 roku.
W książce znajduje się jeszcze wiele innych przykładów i świadectw. Chociaż publikacja jest w języku angielskim, to jednak nazwy własne podawane są w języku polskim, dlatego łatwo wyszukać w wersji dostępnej w internecie interesujące nas miejscowości czy nazwiska. Praca Marka Paula to obowiązkowa lektura nie tylko dla pasjonatów historii.

 

Ks. Paweł Rytel-Andrianik
 

Mark Paul, Wartime Rescue of Jews by the Polish Catholic Clergy. The Testimony of Survivors, Toronto 2009.

Książkę można pobrać bezpłatnie z internetu, wchodząc na stronę Kongresu Polonii Kanadyjskiej: http://www.kpk-toronto.org/archives/clergy_rescue_saving_jews.pdf

 



Radio Maryja © 2012